با کاهش منابع آب و تداوم خشکسالیهای چند سال اخیر، لزوم حرکت به سمت طرحها و مشاغلی که وابستگی کمتری به آب دارند، بیشازپیش احساس میشود. در این شرایط، استفاده از ظرفیتهای طبیعی مانند خورشید و باد میتواند همزمان به حفظ محیطزیست و ارتقای معیشت مردم کمک کند.
اجرای پروژههای نیروگاههای خورشیدی و توسعه انرژیهای بادی، علاوه بر تولید برق پاک، فرصت مناسبی برای ایجاد درآمد پایدار و خودکفایی نسبی خانوارها در مناطق کمبرخوردار فراهم کرده است. این اقدامها نشان میدهد که توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، تنها مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه فرصتی اقتصادی و اجتماعی نیز به شمار میرود.
با حمایتهای دولتی، سرمایهگذاری هوشمندانه و تقویت زیرساختها، سیستان میتواند به یکی از قطبهای اصلی انرژیهای تجدیدپذیر در ایران تبدیل شود. چنین روندی، علاوه بر کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی، نقش مهمی در توسعه پایدار و ارتقای جایگاه منطقه در سطح ملی و حتی بینالمللی ایفا خواهد کرد.
سیستان قطب آینده انرژی پاک ایران
مهدی مهراندیش عضو هیاتعلمی دانشگاه واحد بینالمللی زابل در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی«عصرهامون»، بیان کرد: بادهای ۱۲۰ روزه که عمدتاً در فصل تابستان میوزند، از معروفترین و پرقدرتترین بادهای ایران هستند و با سرعت متوسط ۱۵ تا ۲۲ متر بر ثانیه (۵۴ تا ۷۹ کیلومتر بر ساعت) در رده بادهای بسیار قوی و ایدهآل برای تولید انرژی قرار میگیرند.
وی افزود: منطقه سیستان بهتنهایی ظرفیت نصب حداقل ۵ هزار تا ۸ هزار مگاوات نیروگاه بادی را دارد و این میزان میتواند برق میلیونها نفر و حتی صنایع کوچک و بزرگ را تنها از یک منطقه تأمین کند.
مهراندیش با تأکید بر ظرفیتهای خورشیدی منطقه ادامه داد: سیستان با بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال و شدت تابش خورشیدی حدود ۵/۵ کیلوواتساعت بر مترمربع در روز، یکی از مستعدترین مناطق خاورمیانه برای توسعه انرژی خورشیدی است.
وی افزود: نیروگاههای متمرکز خورشیدی (CSP) برای مقیاسهای بزرگ و حتی ذخیرهسازی انرژی حرارتی جهت تأمین برق شب مناسب هستند و در کنار آن، مزارع پنلهای فتوولتائیک (PV) میتوانند با نصب گسترده در زمینهای وسیع، برق تولیدی را به شبکه سراسری تزریق کنند.
عضو هیاتعلمی دانشگاه واحد بینالمللی زابل تصریح کرد: توسعه سیستمهای پراکنده و خانگی از طریق نصب پنلها بر پشتبام منازل، ادارات و واحدهای کشاورزی، علاوه بر تأمین مصارف محلی، موجب کاهش فشار بر شبکه برق خواهد شد.
وی گفت: مزیت بزرگ سیستان تکمیلپذیری زمانی انرژی بادی و خورشیدی است. در تابستان، وزش بادهای ۱۲۰ روزه در اوج قدرت قرار دارد و تابش خورشید نیز حداکثری است و در زمستان هرچند شدت باد کاهش مییابد، اما تعداد روزهای آفتابی همچنان زیاد است.
مهراندیش افزود: ایجاد یک سامانه هیبرید خورشیدی – بادی با نسبت تقریباً ۶۰ درصد بادی و ۴۰ درصد خورشیدی میتواند پایدارترین خروجی انرژی را در طول سال ارائه دهد و تولید برق را در فصلهای مختلف متعادل سازد و وابستگی به یک منبع را کاهش دهد.
عضو هیاتعلمی دانشگاه واحد بینالمللی زابل تصریح کرد: توسعه انرژیهای تجدیدپذیر راهکاری اساسی برای کاهش مشکلات قطعی برق است تولید پراکنده از طریق نیروگاههای کوچکمقیاس و خانگی، وابستگی منطقه به خطوط انتقال طولانی و پرحادثه را کاهش داده و امکان خودکفایی نسبی خانهها و روستاها را فراهم میکند.
مهراندیش ادامه داد: افزایش ظرفیت پایه شبکه از طریق تزریق برق مزارع بزرگ بادی و خورشیدی به شبکه سراسری، کمبود کلی برق را جبران کرده و فشار بر نیروگاههای حرارتی را که عامل بسیاری از خاموشیها هستند، کاهش میدهد.
وی با اشاره به زیرساختهای موردنیاز خاطرنشان کرد: تقویت شبکه برق از طریق بهروزرسانی پستها و خطوط انتقال برای دریافت و توزیع برق تولیدی ضروری است و ایجاد مراکز ذخیرهسازی انرژی مانند باتریها برای مدیریت تولید متغیر و تأمین برق در ساعات اوج مصرف یا زمان کاهش وزش باد اهمیت ویژهای دارد.
عضو هیاتعلمی دانشگاه واحد بینالمللی زابل در خصوص حمایتهای دولتی و سرمایهگذاری افزود: تضمین خرید برق از طریق قراردادهای بلندمدت و تضمینشده برای تولیدکنندگان خرد و کلان، اعطای تسهیلات کمبهره برای تشویق بخش خصوصی و مردم محلی، ارائه معافیتهای مالیاتی به تولیدکنندگان انرژی پاک و تسهیل واردات فناوری با کاهش تعرفههای توربینها، پنلها و تجهیزات از جمله اقدامات ضروری است.
وی تصریح کرد: استفاده از ظرفیت منطقه آزاد سیستان برای کاهش تعرفههای مالیاتی و بهرهمندی از تسهیلات ویژه باتوجهبه امکانسنجی و اقتصادسنجی دقیق، میتواند روند توسعه را تسریع کند.
خورشید سیستان، کلید توسعه پایدار و اشتغالزایی
مهراندیش ادامه داد: توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در سیستان یک انقلاب زیستمحیطی است. جایگزینی نیروگاههای دیزلی و فسیلی باانرژی پاک موجب کاهش انتشار گازهای گلخانهای و کاهش محسوس آلودگی هوا خواهد شد.
وی افزود: ایجاد مزارع بادی و خورشیدی میتواند همچون سدی در برابر فرسایش بادی عمل کرده و با تثبیت خاک، منشأ تولید ریزگردها را کنترل کند و از سوی دیگر، به دلیل نیاز بسیار اندک این نیروگاهها به آب، در منطقه کمآبی مانند سیستان یک مزیت حیاتی به شمار میرود.
عضو هیاتعلمی دانشگاه واحد بینالمللی زابل افزود: سیستان میتواند به یک هاب صادراتی انرژی پاک در منطقه تبدیل شود. تأمین بخشی از برق موردنیاز استانهای خراسان جنوبی، کرمان و هرمزگان و همچنین صادرات برق به کشورهای همسایه بهویژه افغانستان و پاکستان که با کمبود شدید برق مواجه هستند، علاوه بر درآمدزایی، میتواند زمینه تقویت روابط اقتصادی و سیاسی را فراهم کند.
مهراندیش در پایان گفت: تحقق این چشمانداز نیازمند ایجاد خطوط انتقال بینالمللی و دستیابی به توافقهای دیپلماتیک است و سرمایهگذاری هوشمندانه در این حوزه میتواند محرک توسعه اقتصادی، اشتغالزایی گسترده، بهبود محیطزیست و ارتقای جایگاه ایران در بازار انرژی پاک منطقه باشد.
توسعه زیرساختهای انرژی خورشیدی خانگی در هامون
شهرام ملاشاهی رئیس کمیته امداد شهرستان هامون در گفتگو با خبرنگار اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «عصرهامون»، بیان کرد: باتوجهبه شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی منطقه سیستان و همچنین تداوم خشکسالیهای چند سال اخیر، یکی از رویکردها و سیاستهای مهم دولت، توسعه مشاغل و طرحهایی است که وابستگی به منابع آبی نداشته باشند. در همین راستا، کمیته امداد امام خمینی (ره) توجه ویژهای به اجرای طرحهایی نظیر ایجاد نیروگاههای خورشیدی و توسعه قالیبافی معطوف داشته است.
وی گفت: با عنایت به اینکه در منطقه سیستان بخش عمدهای از روزهای سال با تابش مناسب خورشید همراه است، اجرای طرحهای مرتبط با تولید انرژیهای تجدیدپذیر، بهویژه نیروگاههای خورشیدی، در سالهای اخیر بهعنوان یکی از موفقترین برنامهها در سطح کشور شناخته شده است.
ملاشاهی خاطرنشان کرد: از سال ۱۴۰۲ تا پایان سال ۱۰۴۰ در شهرستان هامون، تعداد یک هزار و ۳۲ طرح نیروگاه خورشیدی توسط کمیته امداد اجرا و به شبکه برق منطقه متصل شده است. این اقدام، علاوه بر کمک به کاهش ناترازی برق در منطقه، زمینهساز ایجاد درآمدی پایدار برای خانوادههای تحت پوشش این نهاد حمایتی شده است.
رئیس کمیته امداد شهرستان هامون گفت: از منظر اقتصادی نیز این طرحها دارای توجیه مناسبی هستند؛ بهگونهای که در سال ۱۴۰۲ قیمت خرید تضمینی هر کیلووات برق تولیدی سه هزار تومان بوده و این رقم در پایان سال ۱۴۰۴ به ۴۸۵۰ تومان افزایشیافته است. باتوجهبه ثابتبودن مبلغ اقساط و افزایش سالانه نرخ خرید برق توسط دولت، اجرای این طرحها موجب افزایش تدریجی درآمد خانوادهها از محل نیروگاههای کوچکمقیاس خانگی خواهد شد.
توسعه نیروگاههای خورشیدی در منطقه نهتنها گامی مؤثر در راستای بهرهگیری از ظرفیتهای طبیعی و کاهش وابستگی به منابع آبی است، بلکه بهعنوان راهکاری پایدار برای توانمندسازی اقتصادی خانوارهای تحت پوشش نیز نقش بسزایی ایفا میکند.
