به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «سیب‌وسوران»، به نقل از عصرهامون، در اقلیم گرم و کم‌آب سراوان، استبرق یکی از ظرفیت‌های طبیعی کمتر شناخته‌شده‌ای است که می‌تواند زمینه پیوند حفاظت محیط‌زیست با توسعه اقتصادی را فراهم کند.
فرصتی که بهره‌گیری از آن به شناخت علمی و برنامه‌ریزی هدفمند نیاز دارد و می‌تواند در آینده به یکی از مسیرهای متنوع‌سازی اقتصاد محلی و تقویت اشتغال روستایی تبدیل شود؛ چشم‌اندازی که تحقق آن، نیازمند شناخت علمی این گنجینه طبیعی و فراهم‌کردن زمینه بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌های آن است.
استبرق که در زبان بلوچی «کرک» نامیده می‌شود، به دلیل سازگاری با گرما، کم‌آبی و برخی شرایط نامساعد خاک، از گونه قابل‌توجه در محیط طبیعی سراوان است. رویش خودرو در بخش مرکزی، مهرگان و بم‌پشت، ضرورت شناسایی گستره پراکنش و ارزیابی ظرفیت بهره‌برداری پایدار از این گیاه را نشان می‌دهد.
توجه به چنین گونه‌هایی می‌تواند راهی برای استفاده بهتر از منابع بومی، بدون وابستگی به فعالیت‌های پرمصرف آب، پیش روی منطقه قرار دهد. وجود یک گیاه ارزشمند در طبیعت، به‌تنهایی به معنای ایجاد درآمد نیست؛ بلکه شناسایی کاربردها، هزینه‌های فراوری و بازار فروش، مسیر تبدیل آن به یک فرصت اقتصادی را مشخص می‌کند.
استبرق نیز برای خروج از چرخه استفاده‌های محدود و سنتی، به بررسی‌های کارشناسی و ارزیابی توجیه اقتصادی نیاز دارد. شناخت ظرفیت‌های واقعی این‌گونه می‌تواند زمینه برنامه‌ریزی برای تولید محصولات قابل‌عرضه و افزایش سهم منابع بومی در اقتصاد محلی را فراهم سازد.
سرمایه‌ای طبیعی برای صنایع آینده
الیاف موجود در میوه استبرق به دلیل سبکی و نرمی، قابلیت بررسی برای استفاده در صنایع نساجی و تولید محصولات الیافی را دارند. همچنین، ساختار سلولزی بخش‌هایی از ساقه آن می‌تواند در مطالعات مرتبط با تولید خمیرکاغذ و مواد اولیه صنعتی موردتوجه قرار گیرد.
شیره سفیدرنگ استبرق یا لاتکس آن، یکی دیگر از بخش‌های قابل‌بررسی این گیاه است که می‌تواند از نظر ترکیبات شیمیایی و کاربردهای صنعتی و زیستی مطالعه شود. بررسی ظرفیت‌های احتمالی آن در تولید برخی فرآورده‌ها، نیازمند آزمایش‌های علمی و شناخت دقیق ویژگی‌های این ماده است.
همچنین، هرگونه استفاده دارویی یا مرتبط با سلامت باید پس از ارزیابی سمیت، اثبات اثربخشی و تأیید ایمنی انجام شود. همکاری مراکز دانشگاهی و پژوهشی می‌تواند امکان شناسایی کاربردهای معتبر و جلوگیری از سرمایه‌گذاری‌های غیرکارشناسی را فراهم کند.
نقش استبرق در تثبیت شن‌های روان، اهمیت این گیاه را از حوزه اقتصادی فراتر می‌برد و آن را به یکی از ظرفیت‌های قابل‌بررسی در حفاظت از محیط‌زیست تبدیل می‌کند.
بااین‌حال، برداشت بی‌رویه از رویشگاه‌های طبیعی می‌تواند به کاهش ذخایر گیاهی و آسیب به زیستگاه‌ها منجر شود. ازاین‌رو، شناسایی عرصه‌های رویش، تعیین میزان برداشت مجاز و بررسی توان باززایی گیاه باید در اولویت قرار گیرد. حفاظت از این سرمایه طبیعی، شرط تداوم بهره‌برداری و حفظ منافع بلندمدت منطقه است.
استبرق؛ ظرفیت اقتصادی مغفول در سراوان
ایرج رستم‌زهی مدیر جهاد کشاورزی سراوان در گفتگو با پایگاه خبری تحلیلی «سیب‌وسوران»، با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی و اقتصادی گیاه استبرق در شهرستان سراوان، بیان کرد: این گیاه که در زبان بلوچی با نام «کرک» شناخته می‌شود، یکی از گونه‌های سازگار با اقلیم گرم و خشک منطقه است که با وجود برخورداری از قابلیت‌های متعدد صنعتی و اقتصادی، همچنان به‌صورت محدود و عمدتاً سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی افزود: استبرق درختچه‌ای مقاوم به گرما و کم‌آبی است که به دلیل ویژگی‌های زیستی خود، توانایی رشد در شرایط سخت اقلیمی، مناطق خشک و محیط‌های دارای بادهای شدید را دارد و از ظرفیت قابل‌توجهی برای بهره‌برداری در مناطق کم‌آب برخوردار است. مقاومت این گیاه در برابر برخی شرایط نامساعد خاک، از جمله شوری، نیز می‌تواند زمینه توجه بیشتر به کشت و بهره‌برداری هدفمند از آن را فراهم کند.
مدیر جهاد کشاورزی سراوان با بیان اینکه استبرق از نظر ویژگی‌های ظاهری و ترکیبات طبیعی، گیاهی چندمنظوره محسوب می‌شود، بیان کرد: برگ‌های ضخیم و پوشیده از کرک‌های سفید، گل‌های معطر با رنگ‌های سفید و ارغوانی و شیره سفیدرنگ از ویژگی‌های این گیاه است که هر یک می‌توانند از منظر مطالعات گیاه‌شناسی، شناسایی ترکیبات و بررسی کاربردهای صنعتی مورد توجه قرار گیرند.
رستم‌زهی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی استبرق، وجود شیره گیاهی یا لاتکس آن است که می‌تواند پس از بررسی علمی ترکیبات، ارزیابی ایمنی و انجام مطالعات فنی، در مسیر توسعه برخی کاربردهای صنعتی و زیست‌فناورانه مورد بررسی قرار گیرد.
این مسئول گفت: همچنین، ترکیبات این گیاه از نظر پژوهش‌های دارویی، تولید فرآورده‌های مرتبط با پوست و توسعه برخی محصولات زیستی، ظرفیت تحقیقاتی دارند؛ البته بهره‌برداری دارویی از آن نیازمند تأیید علمی، تعیین میزان سمیت و رعایت استانداردهای ایمنی است.
استبرق سراوان؛ پیوند حفاظت طبیعت با توسعه اقتصادی
وی با اشاره به قابلیت‌های الیافی این گیاه تصریح کرد: الیاف سبک و نرم موجود در میوه استبرق، به دلیل ویژگی‌های فیزیکی خود، قابلیت بررسی برای استفاده در صنایع نساجی و تولید برخی محصولات الیافی را دارند. همچنین، الیاف ساقه این گیاه از نظر ترکیبات سلولزی می‌توانند در مطالعات مربوط به تولید خمیر کاغذ، محصولات سلولزی و مواد اولیه برخی صنایع پیشرفته مورد ارزیابی قرار گیرند.
مدیر جهاد کشاورزی سراوان خاطرنشان کرد: بررسی ظرفیت‌های استبرق نباید تنها به استفاده‌های سنتی محدود شود؛ بلکه با انجام مطالعات تخصصی، امکان‌سنجی اقتصادی و شناسایی بازارهای مصرف، می‌توان مسیر تبدیل این گیاه بومی به یک منبع درآمد مکمل برای جوامع محلی را فراهم کرد. تحقق این هدف می‌تواند ضمن افزایش بهره‌وری از ظرفیت‌های طبیعی منطقه، به متنوع‌سازی فعالیت‌های اقتصادی در روستاها نیز کمک کند.
رستم‌زهی با اشاره به پراکنش طبیعی این گیاه در شهرستان سراوان گفت: استبرق در بخش مرکزی، بخش مهرگان و بخش بم‌پشت به‌صورت خودرو رشد می‌کند و همین موضوع، ضرورت شناسایی عرصه‌های رویش، بررسی میزان پراکنش و ارزیابی ظرفیت برداشت پایدار آن را دوچندان می‌کند. البته بهره‌برداری اقتصادی از این منابع باید با رعایت ملاحظات زیست‌محیطی و جلوگیری از تخریب پوشش گیاهی طبیعی همراه باشد.
وی افزود: یکی از مسیرهای قابل بررسی برای توسعه این ظرفیت، ایجاد واحدهای کوچک‌مقیاس فرآوری با هدف استخراج و آماده‌سازی الیاف و لاتکس است. چنین واحدهایی در صورت اثبات توجیه‌پذیری فنی و اقتصادی، تأمین بازار فروش و رعایت الزامات ایمنی می‌توانند زمینه ایجاد فرصت‌های شغلی، افزایش ارزش افزوده محصولات بومی و تقویت اقتصاد خانوارهای روستایی را فراهم کنند.
مدیر جهاد کشاورزی سراوان تأکید کرد: توسعه اقتصادی استبرق به برنامه‌ریزی مرحله‌ای نیاز دارد؛ به‌گونه‌ای که در گام نخست، شناسایی و برآورد منابع طبیعی، بررسی ویژگی‌های فنی و شیمیایی، تعیین روش‌های برداشت اصولی و ارزیابی بازار انجام شود و در ادامه، زمینه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و راه‌اندازی واحدهای فرآوری متناسب با ظرفیت منطقه فراهم شود.
رستم‌زهی در پایان گفت: گیاه استبرق را می‌توان یکی از ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده و بومی سراوان دانست که به دلیل سازگاری با شرایط گرم و کم‌آب، قابلیت بررسی برای تبدیل‌شدن به یک فرصت اقتصادی را دارد. توجه به این ظرفیت، همراه با پژوهش علمی، حفاظت از منابع طبیعی و ایجاد زنجیره ارزش، می‌تواند در آینده به توسعه صنایع بومی، اشتغال‌زایی و ارتقای اقتصاد روستایی شهرستان کمک کند.
گیاه کرک؛ گنجینه طبیعی با کاربردهای زیست‌محیطی
موسی دهقانژاد، رئیس اداره حفاظت از محیط‌زیست شهرستان سراوان، در گفتگو با پایگاه خبری تحلیلی «سیب‌وسوران» با اشاره به ظرفیت‌های زیست‌محیطی و اقتصادی گیاه استبرق بیان کرد: این‌گونه گیاهی علاوه بر نقش مؤثر در تثبیت شن‌های روان، از قابلیت‌هایی برخوردار است که می‌تواند زمینه‌ساز بهره‌گیری از آن در صنایع مختلف باشد.
وی با بیان اینکه الیاف موجود در این گیاه از ویژگی‌های قابل‌توجهی برخوردار است، افزود: استبرق می‌تواند از نظر تأمین مواد اولیه موردنیاز برخی صنایع، از جمله خودروسازی، تولید لباس‌های ضدگلوله و کشتی‌سازی، موردتوجه کارشناسان و پژوهشگران قرار گیرد.
رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان سراوان با اشاره به کاربردهای سنتی این گیاه بیان کرد: درگذشته از ریشه استبرق برای درمان برخی موارد مارگزیدگی استفاده می‌شده است؛ موضوعی که بررسی علمی و پژوهشی آن می‌تواند به شناخت بهتر ظرفیت‌های این‌گونه گیاهی کمک کند.
دهقانژاد با تأکید بر فراوانی این گیاه در بخش‌هایی از استان سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: باوجود پراکندگی و قابلیت‌های بالقوه استبرق، تاکنون بررسی‌های کارشناسی و مطالعات کافی برای شناسایی و بهره‌برداری اصولی از ظرفیت‌های آن انجام نشده است.
وی در پایان بر ضرورت توجه بیشتر به گونه‌های گیاهی بومی و انجام مطالعات تخصصی درباره کاربردهای زیست‌محیطی و صنعتی آن‌ها تأکید کرد و گفت: شناسایی ظرفیت‌های این گیاهان می‌تواند زمینه‌ساز حفاظت بهتر از منابع طبیعی و بهره‌گیری پایدار از توانمندی‌های محیط‌زیستی منطقه باشد.
انتهای خبر/
